Operatörler

Operatörler, değişkenler ve değerler üzerinde işlemler yapmanızı sağlayan özel sembollerdir. Lordex, matematiksel, karşılaştırma, mantıksal ve atama operatörlerini destekler.

Aritmetik Operatörler

Matematiksel hesaplamalar için kullanılır.

Temel Operatörler

Operatör	İşlem	Örnek	Sonuç
`+`	Toplama	`5 + 3`	`8`
`-`	Çıkarma	`5 - 3`	`2`
`*`	Çarpma	`5 * 3`	`15`
`/`	Bölme	`10 / 2`	`5`
`%`	Mod (Kalan)	`10 % 3`	`1`

Örnekler

// Temel işlemler
toplam = 10 + 5           // 15
fark = 10 - 5             // 5
carpim = 10 * 5           // 50
bolum = 10 / 5            // 2
kalan = 10 % 3            // 1

yaz("Toplam: " + toplam)
yaz("Fark: " + fark)
yaz("Çarpım: " + carpim)
yaz("Bölüm: " + bolum)
yaz("Kalan: " + kalan)

İşlem Önceliği

Matematikteki gibi, çarpma ve bölme toplama ve çıkarmadan önce gelir:

sonuc1 = 2 + 3 * 4        // 14 (önce 3*4, sonra +2)
sonuc2 = (2 + 3) * 4      // 20 (parantez öncelikli)

yaz(sonuc1)  // 14
yaz(sonuc2)  // 20

Öncelik Sırası:

Parantez ()
Çarpma *, Bölme /, Mod %
Toplama +, Çıkarma -

İpucu

Karmaşık işlemlerde parantez kullanarak kodunuzu daha okunabilir yapın.

Sıfıra Bölme

x = 10
y = 0

eger (y != 0) {
    sonuc = x / y
    yaz("Sonuç: " + sonuc)
} degilse {
    yaz("HATA: Sıfıra bölme yapılamaz!")
}

Dikkat

Sıfıra bölme runtime hatası verir. Bölme işlemlerinde her zaman kontrol yapın.

Ondalıklı Sayılarla İşlemler

a = 10
b = 3

tam_bolum = a / b         // 3.333...
kalan = a % b             // 1

// Float dönüşümü
c = float(a) / float(b)   // 3.333...

Karşılaştırma Operatörleri

İki değeri karşılaştırır ve boolean sonuç döner.

Operatör	Anlamı	Örnek	Sonuç
`==`	Eşit mi?	`5 == 5`	`evet`
`!=`	Eşit değil mi?	`5 != 3`	`evet`
`>`	Büyük mü?	`5 > 3`	`evet`
`<`	Küçük mü?	`5 < 3`	`hayir`
`>=`	Büyük veya eşit mi?	`5 >= 5`	`evet`
`<=`	Küçük veya eşit mi?	`3 <= 5`	`evet`

Örnekler

x = 10
y = 20

yaz(x == y)   // hayir (false)
yaz(x != y)   // evet (true)
yaz(x > y)    // hayir (false)
yaz(x < y)    // evet (true)
yaz(x >= 10)  // evet (true)
yaz(y <= 20)  // evet (true)

Koşullu İfadelerde Kullanım

yas = 18

eger (yas >= 18) {
    yaz("Reşitsiniz")
} degilse {
    yaz("Reşit değilsiniz")
}

// Çoklu karşılaştırma
puan = 85

eger (puan >= 90) {
    yaz("Notunuz: AA")
} degilse_eger (puan >= 80) {
    yaz("Notunuz: BA")
} degilse_eger (puan >= 70) {
    yaz("Notunuz: BB")
} degilse {
    yaz("Notunuz: Geçer")
}

String Karşılaştırma

isim1 = "Ahmet"
isim2 = "Mehmet"

eger (isim1 == isim2) {
    yaz("İsimler aynı")
} degilse {
    yaz("İsimler farklı")
}

Tip Karşılaştırma

Lordex dinamik tipli olduğu için farklı tipleri karşılaştırırken dikkatli olun:

yaz(5 == "5")    // hayir (tip farklı)
yaz(5 == int("5")) // evet (tip aynı)

Mantıksal Operatörler

Boolean değerleri birleştirmek için kullanılır.

Operatör	Anlamı	Örnek
`ve`	AND (ve)	`evet ve hayir` → `hayir`
`veya`	OR (veya)	`evet veya hayir` → `evet`
`degil`	NOT (değil)	`degil evet` → `hayir`

VE (AND) Operatörü

Her iki koşul da doğru olmalıdır:

yas = 25
ehliyet = evet

eger (yas >= 18 ve ehliyet) {
    yaz("Araba kullanabilirsiniz")
} degilse {
    yaz("Araba kullanamazsınız")
}

Doğruluk Tablosu:

A	B	A ve B
evet	evet	evet
evet	hayir	hayir
hayir	evet	hayir
hayir	hayir	hayir

VEYA (OR) Operatörü

En az bir koşul doğru olmalıdır:

hafta_sonu = evet
tatil = hayir

eger (hafta_sonu veya tatil) {
    yaz("Dinlenme günü!")
} degilse {
    yaz("İş günü")
}

Doğruluk Tablosu:

A	B	A veya B
evet	evet	evet
evet	hayir	evet
hayir	evet	evet
hayir	hayir	hayir

DEĞİL (NOT) Operatörü

Boolean değeri tersine çevirir:

aktif = evet
yaz(degil aktif)  // hayir

tamamlandi = hayir
eger (degil tamamlandi) {
    yaz("Henüz tamamlanmadı")
}

Doğruluk Tablosu:

A	degil A
evet	hayir
hayir	evet

Karmaşık Mantıksal İfadeler

yas = 25
gelir = 50000
kredi_notu = 700

// Kredi başvurusu kontrolü
eger (yas >= 18 ve gelir >= 30000 ve kredi_notu >= 600) {
    yaz("Kredi başvurunuz onaylandı")
} degilse {
    yaz("Kredi başvurunuz reddedildi")
}

// Üyelik kontrolü
vip = hayir
premium = evet

eger (vip veya premium) {
    yaz("Özel içeriklere erişebilirsiniz")
}

Parantez Kullanımı

x = 5
y = 10
z = 15

// Parantez olmadan
sonuc1 = x > 3 ve y < 20 veya z == 15  // Karışık

// Parantezle daha anlaşılır
sonuc2 = (x > 3 ve y < 20) veya (z == 15)

En İyi Pratik

Karmaşık mantıksal ifadelerde parantez kullanarak okunabilirliği artırın.

Atama Operatörleri

Değişkenlere değer atamak için kullanılır.

Basit Atama

x = 10              // x'e 10 ata
isim = "Ahmet"      // isim'e "Ahmet" ata
aktif = evet        // aktif'e true ata

Çoklu Atama

// Aynı değeri birden fazla değişkene atama
a = b = c = 10
yaz(a)  // 10
yaz(b)  // 10
yaz(c)  // 10

Birleşik Atama Operatörleri

Alpha sürümünde +=, -= gibi operatörler desteklenmeyebilir. Normal atama kullanın:

// Geleneksel yöntem (önerilen)
sayac = 0
sayac = sayac + 1    // sayac'ı 1 artır
sayac = sayac + 5    // sayac'a 5 ekle
sayac = sayac - 2    // sayac'tan 2 çıkar

İleriki Sürümler

İleriki sürümlerde +=, -=, *=, /= operatörleri eklenebilir.

String İşlemleri

String Birleştirme

isim = "Ahmet"
soyisim = "Yılmaz"
tam_isim = isim + " " + soyisim
yaz(tam_isim)  // "Ahmet Yılmaz"

// Sayı ile string birleştirme
yas = 25
mesaj = "Yaşım " + yas
yaz(mesaj)  // "Yaşım 25"

String Tekrarlama

Alpha sürümünde string tekrarlama için döngü kullanın:

karakter = "*"
sonuc = ""

sayac = 0
iken (sayac < 10) {
    sonuc = sonuc + karakter
    sayac = sayac + 1
}

yaz(sonuc)  // **********

Operatör Önceliği (Genel)

En yüksekten en düşüğe:

Parantez - ()
Mantıksal NOT - degil
Çarpma, Bölme, Mod - *, /, %
Toplama, Çıkarma - +, -
Karşılaştırma - <, >, <=, >=
Eşitlik - ==, !=
Mantıksal VE - ve
Mantıksal VEYA - veya
Atama - =

Örnek

sonuc = 2 + 3 * 4 > 10 ve 5 < 8
// Değerlendirme sırası:
// 1. 3 * 4 = 12
// 2. 2 + 12 = 14
// 3. 14 > 10 = evet
// 4. 5 < 8 = evet
// 5. evet ve evet = evet

Pratik Örnekler

Örnek 1: Sayı Kontrolü

sayi = int(oku("Bir sayı girin: "))

eger (sayi > 0) {
    yaz("Pozitif sayı")
} degilse_eger (sayi < 0) {
    yaz("Negatif sayı")
} degilse {
    yaz("Sıfır")
}

// Çift mi tek mi?
eger (sayi % 2 == 0) {
    yaz("Çift sayı")
} degilse {
    yaz("Tek sayı")
}

Örnek 2: Aralık Kontrolü

puan = 75

// Puan 0-100 arasında mı?
eger (puan >= 0 ve puan <= 100) {
    eger (puan >= 50) {
        yaz("Geçtiniz")
    } degilse {
        yaz("Kaldınız")
    }
} degilse {
    yaz("Geçersiz puan!")
}

Örnek 3: Hesap Makinesi

yaz("Birinci sayı:")
sayi1 = float(oku())

yaz("İşlem (+, -, *, /):")
islem = oku()

yaz("İkinci sayı:")
sayi2 = float(oku())

eger (islem == "+") {
    sonuc = sayi1 + sayi2
} degilse_eger (islem == "-") {
    sonuc = sayi1 - sayi2
} degilse_eger (islem == "*") {
    sonuc = sayi1 * sayi2
} degilse_eger (islem == "/") {
    eger (sayi2 != 0) {
        sonuc = sayi1 / sayi2
    } degilse {
        yaz("Hata: Sıfıra bölme!")
        sonuc = 0
    }
} degilse {
    yaz("Geçersiz işlem!")
    sonuc = 0
}

yaz("Sonuç: " + sonuc)

Yaygın Hatalar

❌ Hata 1: Atama ile Karşılaştırma Karışıklığı

x = 5
eger (x = 10) {  // YANLIŞ! = atama operatörü
    yaz("x 10'a eşit")
}

✅ Doğrusu:

x = 5
eger (x == 10) {  // DOĞRU! == karşılaştırma operatörü
    yaz("x 10'a eşit")
}

❌ Hata 2: String ve Sayı Karışıklığı

yas = "25"
yas_iki_kat = yas * 2  // HATA! String çarpılamaz

✅ Doğrusu:

yas = int("25")
yas_iki_kat = yas * 2  // 50

❌ Hata 3: Yanlış Operatör Önceliği

sonuc = 10 + 5 * 2  // 20 mi 30 mu?
// Sonuç: 20 (5*2=10, sonra +10)

✅ Daha Açık:

sonuc = (10 + 5) * 2  // 30 (parantez öncelikli)

Özet Tablo

Kategori	Operatörler	Kullanım
Aritmetik	`+`, `-`, `*`, `/`, `%`	Matematiksel işlemler
Karşılaştırma	`==`, `!=`, `>`, `<`, `>=`, `<=`	Değer karşılaştırma
Mantıksal	`ve`, `veya`, `degil`	Boolean işlemler
Atama	`=`	Değer atama

Sonraki Adımlar

Kontrol Yapıları - if-else ve döngüler
Fonksiyonlar - Fonksiyon tanımlama
Diziler ve Sözlükler - Veri yapıları

Pratik Yapın

Operatörleri kullanarak basit hesap makinesi veya sayı tahmin oyunu gibi programlar yazın!

Aritmetik Operatörler​

Temel Operatörler​

Örnekler​

İşlem Önceliği​

Sıfıra Bölme​

Ondalıklı Sayılarla İşlemler​

Karşılaştırma Operatörleri​

Örnekler​

Koşullu İfadelerde Kullanım​

String Karşılaştırma​

Mantıksal Operatörler​

VE (AND) Operatörü​

VEYA (OR) Operatörü​

DEĞİL (NOT) Operatörü​

Karmaşık Mantıksal İfadeler​

Parantez Kullanımı​

Atama Operatörleri​

Basit Atama​

Çoklu Atama​

Birleşik Atama Operatörleri​

String İşlemleri​

String Birleştirme​

String Tekrarlama​

Operatör Önceliği (Genel)​

Örnek​

Pratik Örnekler​

Örnek 1: Sayı Kontrolü​

Örnek 2: Aralık Kontrolü​

Örnek 3: Hesap Makinesi​

Yaygın Hatalar​

❌ Hata 1: Atama ile Karşılaştırma Karışıklığı​

❌ Hata 2: String ve Sayı Karışıklığı​

❌ Hata 3: Yanlış Operatör Önceliği​

Özet Tablo​

Sonraki Adımlar​

Aritmetik Operatörler

Temel Operatörler

Örnekler

İşlem Önceliği

Sıfıra Bölme

Ondalıklı Sayılarla İşlemler

Karşılaştırma Operatörleri

Örnekler

Koşullu İfadelerde Kullanım

String Karşılaştırma

Mantıksal Operatörler

VE (AND) Operatörü

VEYA (OR) Operatörü

DEĞİL (NOT) Operatörü

Karmaşık Mantıksal İfadeler

Parantez Kullanımı

Atama Operatörleri

Basit Atama

Çoklu Atama

Birleşik Atama Operatörleri

String İşlemleri

String Birleştirme

String Tekrarlama

Operatör Önceliği (Genel)

Örnek

Pratik Örnekler

Örnek 1: Sayı Kontrolü

Örnek 2: Aralık Kontrolü

Örnek 3: Hesap Makinesi

Yaygın Hatalar

❌ Hata 1: Atama ile Karşılaştırma Karışıklığı

❌ Hata 2: String ve Sayı Karışıklığı

❌ Hata 3: Yanlış Operatör Önceliği

Özet Tablo

Sonraki Adımlar